संरक्षण र व्यवस्थापनको लोप हुँदै यार्सागुम्बा

ENGLISH

संरक्षण र व्यवस्थापनको लोप हुँदै यार्सागुम्बा

3 June, 2016 | arjun baral | 575 Views | comments

संरक्षण र व्यवस्थापनको अभावमा बुहुमूल्य जडीबुटी यार्सागुम्वा (जीवन बुटी) लोप हुँदै गएको छ । अव्यवस्थित सङ्कलन, जलवायु परिवर्तन र अबैध रुपमा निकासी गर्ने क्रम समेत बढेकाले यार्सागुम्बा लोप हुँदै गएको हो ।

जिल्ला वन कार्यालय रुकुमका रेन्जर ललितजंग खड्का पहिले भन्दा यार्सागुम्बा लोप हुँदै गएको र यसको उचित संरक्षणमा आवश्यक भएको बताउँछन्।

यार्सा सिजन व्यवस्थापन समितिका सदस्य राजधर्म पुन भन्छन् – ‘यार्सा घटेको छ तर कुन मात्रामा घटेको हो भनेर भन्न सकिंदैन । त्यसको अनुपात निकाल्न अनुसन्धान नै गर्नुपर्छ ।’

रुकुमको विकट रन्मामैकोटकी लाली झाँक्री पुपाल लेकको बुकी क्षेत्रमा यार्सा टिप्दै छन्। श्रीमान् मनराजको साथमा उहाँ यार्सा टिप्न आएका हुन्। आधा दिनमा बल्ल तल्ल तीन–चार वटा उहाँले यार्सा भेटाए । उनले भने – ‘पहिले एकैदिनमा ५०–१०० वटा सम्म च्याउ टिप्थ्यो, अहिले दिनभर खोज्दा पनि १०–१५ बुटा पाइँदैन ।’

बाग्लुङबाट आएका भीमहादुर घर्तीको अनुभवमा पनि यार्सा धेरै घटेको छ । दुई वर्ष अघि उनीसँग पुपालबाट एकैदिनमा ९५ वटा यार्सा निकालेको पहिलेको अनुभव छ । यसपालि एकदिनमा जम्मा तीन वटा मात्रै यार्सा फेला पार्न सकिएको भीमबहादुर बताउँछन् । स्थानीय जनताले जथाभावी यार्सा टिप्ने, बीउ पनि नराख्ने र फोहर गर्ने भएकाले यार्सा उत्पादनमा समस्या परेको उनको अनुभव छ ।

हिमाली क्षेत्रमा स्थानीय जनताका लागि यार्सागुम्बा जीवन धान्ने आधार हुँदै आएको छ । उनीहरुको मुख्य आम्दानीको श्रोत नै यार्सा र जडीबुटी हो । पहिले भन्दा आधा यार्सा घटेको अनुभव रन्मामैकोट गाविसका स्थानीय जनताको छ ।

यार्सा व्यवस्थापन समितिका संयोजक तथा स्थानीय अगुवा लक्ष्मी प्रसाद पुनले यार्सा घट्दै गएकाले संरक्षण र प्रवद्र्धनका लागि महोत्सव सुरु गरिएको बताए । यो वर्ष नेपालमै पहिलो पटक उच्च क्षेत्रमा पुपाल यार्सा महोत्सव गरिनु पनि यसको संरक्षण र बजारीकरणको महत्वपूर्ण आधार भएको पुन बताउँछन् ।

नेपालका २५ जिल्लामा यार्सागुम्बा पाइन्छ । नेपालसहित भारत चीन, भुटान र तिब्बतमा यार्सा पाइन्छ । नेपालको डोल्पा, रुकुम, दार्चुला, हुम्ला, जुम्ला, मनाङ, मुस्ताङ, कालीकोट, जाजरकोट लगायत क्षेत्रमा बढी पाइन्छ । ती मध्ये डोल्पा र रुकुमको पुपाल क्षेत्रको यार्सालाई व्यापारीहरुले मन पराउने गरेका छन् । यहाँको यार्सा बढी मूल्यमा समेत बिक्ने समितिका कोषाध्यक्ष मानबहादुर पुनले बताए ।

एक तथ्याङ्कले यार्सा जस्तै च्याउ विश्वमा ६८० प्रजातिका छन् । नेपालमा ११ प्रजातिका पाइन्छ । शक्तिबद्र्धक, रोग प्रतिरोधात्मक, चिकित्सा क्षेत्रमा समेत प्रयोग हुने भएकाले यसको माग बढ्दो छ । विशेषगरी चीनमा नेपालका यार्सा निर्यात हुँदै आएको छ । यस्तो महत्वपूर्ण हुँदाहुँदै पनि यसको उचित संरक्षण हुन सकेको छैन । पहिले पुपाल लेकका हरेक क्षेत्रमा पाइने यार्सा अहिले निश्चित क्षेत्रमा मात्रै पाइने गरेको छ । पुपालको तल्लो बुकी क्षेत्रमा मानवीय चाप बढेको र उचित संरक्षण हुन नसकेकाले अहिले सो क्षेत्रमा यार्सा पूर्णतः नष्ट भएको छ । माथिल्लो भेगमा मात्रै यार्सा पाइने गरेको स्थानीय भरतकुमार पुन बताउँछन् । चार हजार ५०० मिटरदेखि पाँचहजार ५०० सय मिटरको उचाइमा यार्सा पाइन्छ ।

एकातर्फ यार्सा घट्दै गएको छ भने अर्काेतर्फ सङ्कलनकर्ताहरुको चाप समेत बढेको छ । स्थानीय यार्सा व्यापारी सङ्कलनकर्ताहरुको चापका कारण यार्सा कम भएको बताउँछन् । विशेष गरी रुकुमको रन्मामैकोटको पुपाल क्षेत्र अन्य यार्सा पाउने क्षेत्र भन्दा फरक छ ।

यहाँको यासाृ ठूला हुने भएकाले मूल्य पनि राम्रो आउने स्थानीय जनताको भनाइ छ । एउटा यार्साको रु ५ सय देखि एक हजार ५ सय सम्ममा बिक्री हुने गरेको व्यापारीहरु बताउँछन् । तर उचित संरक्षण हुन नसके महत्वपूर्ण जडीबुडी लोप हुने चिन्ता छ ।

अन्य जिल्लामा आफ्नै जिल्लाका स्थानीय जनतालाई यार्सा टिप्ने अनुमति दिने गरिएको छ । तर पुपाल क्षेत्रमा जुनसुकै जिल्लाबाट आएकाहरुले समेत यार्सा सङ्कलन गर्ने अनुमति पाउँछन् । त्यसैले पनि लापरबाही भएको अनुमान सङ्कलनकर्ताहरुको छ ।

यार्साकै विषयमा अनुसन्धान गर्दै आएका वन संरक्षणकर्मी राजु क्षेत्रीले भने – ‘कुन यार्सा टिप्न हुने, कुन नहुने भन्ने जानकारी नै छैन । जानकारीको अभावमा बीउ हुने यार्सा समेत निकासी हुने गर्छ, यसैले यार्सा घट्दो छ ।’
यार्साको संरक्षणमा अहिलेसम्म कुनै नीति नै नरहेकाले यो वर्षदेखि भने वन मन्त्रालयले नियमावली बनाउने तयारी गरेको छ । रासस

तपाईले न्युज एनआरएन डट कमको ' एन्ड्रोईड एप्स ' डाउनलोड गर्नसक्नु हुनेछ | हामी सामाजिक संजाल फेसबुक ट्वीटरमा पनि छौं |

प्रतिकृया

LATEST NEWS

फुटबलबाटै बाल शिक्षण

फुटबलबाटै बाल शिक्षण

कर्णाली प्रदेशको जुम्लामा स्थापित बालमैत्री एशिया ईन्टरनेश्नल मोडेल ईङ्लिस...

‘धुम–४’ मा अभिषेकलाई नखेलाउने निष्कर्षमा निर्माता

बलिउड अभिनेता अभिषेक बच्चन ‘धुम–४’ मा नदेखिने भएका छन्...

मदनकृष्ण श्रेष्ठको पार्किन्सन्सको शल्यक्रिया

पार्किन्सन्सबाट पीडित मदनकृष्णको दोस्रो शल्यक्रिया

गत भदौ २८ गते वरिष्ठ हास्यकलाकार मदनकृष्ण श्रेष्ठको पार्किन्सन्सको...

एसिया कप

एसिया कप : अफगानिस्तानसंग पराजित भएसंगै श्रीलंका समूह चरणबाटै बाहिरियाे

श्रीलंका एसिया कप क्रिकेटको समूह चरणबाटै बाहिरियाे छ ।...

MOST POPULAR

सन्दीप लामिछाने

दिल्लीले सन्दीपलाई खेलाउन हैन सोसल साइटबाट व्यापार गर्न खोज्दैछ (भिडियो सहित)

विश्वभरका क्रिकेटप्रेमीहरुका लागि आकर्षक प्रतियोगिताका रुपमा रहेको इण्डियन प्रिमियर...

सन्दीप

दोस्रो खेलमा पनि सन्दीपले लिए विकेट : खेलको स्टाइलिस खेलाडी चुनिए(भिडियो सहित)

नेपाली क्रिकेटका लेग स्पिनर सन्दीप लामिछानेले दोस्रो खेलमा पनि...

 अस्ट्रेलियन  एक वृद्धलाई निर्ममतापूर्वक कुटपिट गरेको आरोपमा एक नेपाली पक्राउ 

अस्ट्रेलियामा एक नेपाली निकै लाजमर्दो काम गरेको आरोपमा पक्राउ...

सोनिका रोकायाको ‘आगो आगो ‘ बजारमा

सोनिका रोकायाको अभिनयमा पछिल्लो समय एक पछि अर्को सुपर...

bus-from-kathmandu-to-dhaka

ढाकाबाट काठमाडौंका लागि छुटे दुई बस

ढाका: बंगलादेशको राजधानी ढाकाबाट काठमाडौंका लागि दुई यात्रु बस...

पर्यटनमन्त्री अधिकारीको पहिलो निर्णय : निजगढ अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थललाई तीव्रता दिइने

राष्ट्रिय गौरवको आयोजना बहुप्रतिक्षित निजगढ दोस्रो अन्तराष्ट्रिय विमानस्थल निर्माणले...

FACEBOOK